Dự thảo Luật Phát triển đô thị được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý mới giúp TP.HCM tăng sức cạnh tranh trong cuộc đua thu hút nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng bên cạnh chính sách ưu đãi, thành phố cần xây dựng môi trường làm việc hiện đại và cởi mở để giữ chân nhân tài lâu dài.
Thu hút nhân lực chất lượng cao trở thành ưu tiên của TP.HCM
Theo các chuyên gia, Dự thảo Luật Phát triển đô thị được xây dựng với mục tiêu tạo động lực phát triển cho TP.HCM, đồng thời hỗ trợ thành phố hiện thực hóa định hướng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và đô thị có sức cạnh tranh trong khu vực cũng như trên thế giới.
Một trong những nội dung được quan tâm là các chính sách nhằm thu hút, phát triển và giữ chân nguồn nhân lực trình độ cao – yếu tố được xem là nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
Trong nhiều năm qua, TP.HCM đối mặt với tình trạng chảy máu chất xám ở nhiều lĩnh vực như y tế, giáo dục và quản lý đô thị.
Đáng chú ý, sau đại dịch COVID-19, ngành y ghi nhận số lượng nhân viên nghỉ việc ở mức cao. Giai đoạn 2021–2023, mỗi năm có khoảng 1.000 nhân viên y tế rời hệ thống công lập, riêng năm 2022 con số này vượt 1.500 người.
Theo đánh giá, nguyên nhân chủ yếu đến từ thu nhập chưa tương xứng, áp lực công việc lớn, trong khi việc thu hút chuyên gia nước ngoài cũng gặp nhiều trở ngại do thủ tục cấp thị thực và giấy phép lao động còn phức tạp.
Dự thảo luật đề xuất nhiều chính sách hỗ trợ nhân tài
Nhằm tháo gỡ những hạn chế hiện nay, Điều 36 của dự thảo luật đưa ra nhiều cơ chế mới dành cho đội ngũ chuyên gia và nhân lực chất lượng cao.
Các chính sách bao gồm hỗ trợ đào tạo, đầu tư hạ tầng nghiên cứu hiện đại, đồng thời đơn giản hóa thủ tục về thị thực, cư trú cho chuyên gia nước ngoài cùng gia đình khi làm việc tại TP.HCM.
Theo ông Hà Hải, Phó Chủ tịch Hội Luật gia TP.HCM, những đề xuất này cho thấy thành phố đã xác định nguồn nhân lực là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới.
Tuy nhiên, ông cho rằng các chính sách ưu đãi chỉ mang lại hiệu quả lâu dài khi được triển khai song song với chiến lược đào tạo đội ngũ nhân lực trong nước, từng bước hình thành hệ sinh thái nhân tài bền vững.
Đề xuất miễn thuế và hỗ trợ nhà ở để thu hút chuyên gia quốc tế
Ông Trần Hải Linh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp và Đầu tư Việt Nam – Hàn Quốc, cho rằng kinh nghiệm từ Hàn Quốc cho thấy chính sách thu hút nhân tài chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm hệ sinh thái nghiên cứu mạnh và khả năng thương mại hóa các kết quả khoa học.
Ông đề xuất TP.HCM triển khai chương trình thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài đang làm việc tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ và các nước châu Âu về công tác trong thời gian tối thiểu hai năm.
Theo đề xuất, nhóm chuyên gia này có thể được hưởng nhiều chính sách ưu đãi như:
- Miễn thuế thu nhập cá nhân trong 5 năm đầu.
- Hỗ trợ chi phí di chuyển và tái định cư.
- Hỗ trợ nhà ở hoặc tiếp cận quỹ đất với mức giá ưu đãi.
- Kết nối với mạng lưới chuyên gia quốc tế.
Bên cạnh đó, TP.HCM cũng được đề xuất thành lập Mạng lưới Nhân tài Toàn cầu TP.HCM, kết nối chuyên gia tại khoảng 20–30 quốc gia nhằm tư vấn các chiến lược phát triển dài hạn cho thành phố.
Cần kiểm soát chặt việc công nhận bằng cấp và giấy phép nước ngoài
Ở lĩnh vực y tế, Điều 26 của dự thảo luật cho phép TP.HCM được công nhận giấy phép hành nghề y do nước ngoài cấp, chủ động nhập khẩu thuốc chuyên khoa và phê duyệt các kỹ thuật điều trị tiên tiến.
Theo ông Đỗ Phú Trần Tình, Giám đốc Viện Phát triển Chính sách (Đại học Quốc gia TP.HCM), đây là bước tiến quan trọng giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý cần xây dựng tiêu chí rõ ràng trong việc công nhận chứng chỉ hành nghề nước ngoài nhằm bảo đảm an toàn cho người bệnh và duy trì chất lượng chuyên môn.
Môi trường làm việc mới là yếu tố quyết định giữ chân nhân tài
Nhiều chuyên gia nhận định, kinh nghiệm quốc tế cho thấy tiền lương và chế độ đãi ngộ chỉ là một phần trong bài toán thu hút nhân lực chất lượng cao.
Điều quan trọng hơn là xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, minh bạch và tạo điều kiện để các chuyên gia phát huy năng lực.
Bà Phạm Phương Thảo, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM, cho rằng thành phố từng triển khai nhiều chính sách đãi ngộ hấp dẫn nhưng số lượng chuyên gia thu hút được vẫn còn rất hạn chế và nhiều người sau đó đã rời đi.
Theo bà, nếu chuyên gia vẫn phải làm việc theo cơ chế hành chính cứng nhắc, thiếu quyền chủ động trong nghiên cứu, tổ chức nhân sự và triển khai ý tưởng thì rất khó tạo ra các đột phá.
Vì vậy, dự thảo luật cần trao thêm quyền tự chủ cho TP.HCM trong tuyển dụng và sử dụng nhân tài, đồng thời tạo điều kiện để đội ngũ chuyên gia phát huy sáng tạo.
Hướng tới mô hình đại học đổi mới sáng tạo theo chuẩn quốc tế
Song song với việc thu hút chuyên gia quốc tế, dự thảo luật cũng cho phép HĐND TP.HCM bố trí ngân sách để đầu tư nâng cấp các trường cao đẳng, đại học trọng điểm theo tiêu chuẩn khu vực và quốc tế, đồng thời hỗ trợ học phí cho sinh viên theo học các ngành ưu tiên.
Ông Trần Hải Linh đề xuất thành phố xây dựng mô hình “Đại học – Doanh nghiệp – Thành phố thông minh”, cho phép các trường đại học thành lập doanh nghiệp công nghệ, trung tâm ươm tạo và công ty khởi nghiệp ngay trong khuôn viên.
Mô hình này được kỳ vọng sẽ tạo hệ sinh thái kết nối giữa nghiên cứu, đào tạo và thương mại hóa công nghệ, tương tự cách Hàn Quốc phát triển Đại học KAIST.
Luật Phát triển đô thị dự kiến trình Quốc hội trong tháng 8
Ban đầu được xây dựng với tên gọi Luật Đô thị đặc biệt, dự thảo sau đó được đổi thành Luật Phát triển đô thị nhằm mở rộng phạm vi áp dụng cho các thành phố trực thuộc Trung ương và các khu kinh tế đặc biệt.
Theo Sở Tư pháp TP.HCM, các cơ chế đặc thù dành riêng cho thành phố vẫn được giữ nguyên, bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và tạo cơ sở để địa phương chủ động ban hành các chính sách phát triển.
Theo kế hoạch, dự thảo sẽ được trình Chính phủ trong tháng 7 trước khi báo cáo Quốc hội xem xét vào đầu tháng 8.
Nhiều ý kiến kỳ vọng đạo luật này sẽ tạo nền tảng cho mô hình quản trị đô thị hiện đại, đồng thời mở ra các cơ chế đủ mạnh để TP.HCM nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy phát triển trong giai đoạn mới.