Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam tăng tốc: Hàng chục nghìn nhân lực sẽ được đào tạo trước ngày vận hành

Hơn 1.500 km đường sắt, tốc độ thiết kế 350 km/h và nhu cầu nhân sự lên tới 254.400 người đang đặt ra bài toán chuẩn bị khổng lồ cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam. Trong khi hồ sơ nghiên cứu khả thi được đẩy nhanh, Việt Nam đồng thời xây dựng lực lượng kỹ sư, chuyên gia và nhân sự vận hành để sẵn sàng tiếp nhận hệ thống công nghệ đường sắt hiện đại.

Cuộc đua nhân lực bắt đầu trước khi tuyến đường được xây dựng

Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam không chỉ là bài toán xây dựng hàng nghìn km đường ray. Đằng sau dự án là yêu cầu hình thành một lực lượng lao động có khả năng làm chủ công nghệ, tổ chức khai thác, bảo dưỡng và duy trì hệ thống trong nhiều thập kỷ.

Theo định hướng, Việt Nam dự kiến đào tạo ít nhất 35.000 nhân lực trong giai đoạn 2025 – 2030. Con số này tiếp tục tăng lên tối thiểu 70.000 người trong giai đoạn 2031 – 2035, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ đường sắt, điều hành, bảo trì, sửa chữa và phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Đáng chú ý, Cục Đường sắt Việt Nam ước tính tổng nhu cầu nhân lực của dự án đến năm 2035 vào khoảng 254.400 người. Trong đó, giai đoạn 2025 – 2030 cần khoảng 73.600 người, còn giai đoạn 2031 – 2035 cần khoảng 180.800 người.

Những con số này cho thấy chuẩn bị con người phải đi trước một bước, thay vì chờ đến khi tuyến hoàn thành mới bắt đầu tuyển dụng và đào tạo.

Ban QLDA Thăng Long tăng tốc tuyển kỹ sư chuyên ngành

Tại Ban QLDA Thăng Long, công tác xây dựng bộ máy phục vụ dự án đang được triển khai song song với các nhiệm vụ về tư vấn và hồ sơ kỹ thuật.

Đơn vị đang tìm kiếm nhân sự có chuyên môn về tự động hóa, điện tử viễn thông, thông tin tín hiệu, hệ thống điện, đầu máy và toa xe. Đây đều là những lĩnh vực đóng vai trò quan trọng đối với một tuyến đường sắt tốc độ cao vận hành bằng hệ thống công nghệ phức tạp.

Hiện khoảng 50 người đã được huy động trong tổng số 130 cán bộ. Sau khi lựa chọn được tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi, quy mô nhân sự dự kiến tăng lên khoảng 150 – 170 người, sau đó tiếp tục điều chỉnh theo yêu cầu thực tế.

Không chỉ tuyển mới, việc nâng cấp năng lực đội ngũ hiện hữu cũng đang được chú trọng.

Đã có 22 kỹ sư được cử đi đào tạo về đường sắt tốc độ cao, trong đó 17 người đã hoàn thành chương trình. Bên cạnh đó, khoảng 40 nhân sự khác đã và sẽ tiếp tục được đào tạo tại các cơ sở giáo dục chuyên ngành.

Báo cáo nghiên cứu khả thi chuẩn bị bước vào chặng then chốt

Một trong những nhiệm vụ quan trọng hiện nay là hoàn thiện các thủ tục để lựa chọn tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi, trong đó bao gồm thiết kế FEED.

Ban QLDA Thăng Long đã hoàn thành việc phê duyệt nhiệm vụ, dự toán khảo sát, thiết kế và hồ sơ yêu cầu phục vụ quá trình lựa chọn đơn vị tư vấn.

Do đây là dự án có quy mô đặc biệt lớn và lần đầu được triển khai tại Việt Nam, quá trình lựa chọn các đơn vị tham gia được đặt ra với yêu cầu cao về năng lực và kinh nghiệm.

Song song với tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi, chủ đầu tư cũng chuẩn bị lựa chọn tư vấn thẩm tra quốc tế thông qua hình thức đấu thầu quốc tế. Vai trò của đơn vị này là tạo thêm một lớp đánh giá độc lập, tăng tính phản biện và khách quan đối với hồ sơ dự án.

Đối với hai gói thầu gồm tư vấn lập báo cáo đánh giá tác động môi trường và tư vấn giám sát khảo sát, phương án lựa chọn trong nước đã được chuẩn bị. Việc tuyển chọn dự kiến hoàn tất trong nửa đầu tháng 9/2026.

Sau khi đơn vị tư vấn nghiên cứu khả thi được lựa chọn, mục tiêu tiếp theo là hoàn thành báo cáo giữa kỳ trong khoảng 12 tháng.

Đây sẽ là cột mốc quan trọng để làm rõ hàng loạt nội dung then chốt như hướng tuyến, vị trí ga, cầu, hầm và các điểm khống chế quan trọng.

Một số hạng mục có thể được triển khai sớm

Tiến độ của dự án được tính toán theo hướng linh hoạt, thay vì nhất thiết phải chờ toàn bộ hồ sơ hoàn thiện mới bắt đầu xây dựng.

Trong thời gian lập báo cáo giữa kỳ, những dự án thành phần đáp ứng đủ điều kiện sẽ được xem xét hoàn thiện thủ tục để có thể triển khai trước.

Mục tiêu hiện nay là sau khoảng 15 – 18 tháng kể từ khi hợp đồng tư vấn nghiên cứu khả thi có hiệu lực, dự án có thể phấn đấu khởi công.

Đáng chú ý nhất là hai đầu mối tại Hà Nội và TP.HCM.

Ga Ngọc Hồi và ga Thủ Thiêm được định hướng ưu tiên, với khả năng triển khai vào khoảng cuối năm 2027 hoặc đầu năm 2028.

Nếu tiến độ được giữ vững, hai khu vực này sẽ đóng vai trò kết nối đường sắt tốc độ cao với mạng lưới đường sắt đô thị, đồng thời mở thêm không gian cho mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD).

Giải phóng mặt bằng được chuẩn bị song hành

Giải phóng mặt bằng cũng không được chờ đến giai đoạn cuối mới thực hiện.

Khi hướng tuyến tại từng khu vực được xác định tương đối rõ, công tác cắm mốc và bàn giao cho địa phương có thể tiến hành theo từng đoạn.

Theo kế hoạch, khoảng 3 tháng sau khi báo cáo giữa kỳ được chấp thuận, việc bàn giao mốc phục vụ giải phóng mặt bằng cho địa phương sẽ được hoàn tất.

Mốc thời gian dự kiến là quý IV/2027.

Cách triển khai này nhằm tạo điều kiện để các địa phương chủ động chuẩn bị mặt bằng, đồng thời hạn chế nguy cơ giải phóng mặt bằng trở thành điểm nghẽn khi công trình bước vào giai đoạn thi công quy mô lớn.

Chuẩn hóa kỹ thuật để không bị khóa vào một công nghệ

Một vấn đề khác đang được đặt lên bàn từ sớm là làm thế nào để dự án có thể tiếp cận nhiều phương án công nghệ mà vẫn bảo đảm tính đồng bộ.

Ban QLDA Thăng Long đang chuẩn bị hồ sơ đấu thầu quốc tế và nghiên cứu áp dụng hợp đồng FIDIC. Các yêu cầu về kỹ thuật, tài chính, quyền hạn, trách nhiệm và nghĩa vụ của các bên cần được xây dựng chặt chẽ để giảm thiểu nguy cơ tranh chấp trong quá trình thực hiện.

Đơn vị cũng đã sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý nhằm rà soát các điều khoản, qua đó bảo vệ quyền lợi của Nhà nước và chủ đầu tư.

Ở góc độ kỹ thuật, một khung tiêu chuẩn có tính phổ quát cho phần hạ tầng từ ray trở xuống đang được nghiên cứu.

Mục tiêu là hình thành nền tảng có khả năng tương thích với nhiều lựa chọn công nghệ, giúp Việt Nam duy trì tính chủ động trong quá trình đàm phán và lựa chọn đối tác.

Nội dung này được triển khai đồng thời với báo cáo nghiên cứu khả thi, với sự tham gia của tư vấn quản lý dự án và dự kiến có thêm tư vấn thẩm tra.

Tuyến dài 1.541 km, vốn đầu tư hơn 67 tỷ USD

Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam là một trong những dự án hạ tầng giao thông có quy mô lớn nhất được đặt ra tại Việt Nam.

Tuyến có chiều dài khoảng 1.541 km, bắt đầu từ ga Ngọc Hồi (Hà Nội) và kết thúc tại ga Thủ Thiêm (TP.HCM), đi qua địa bàn 15 tỉnh, thành phố.

Theo thiết kế, đoàn tàu có tốc độ 350 km/h. Toàn tuyến gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa, tạo thành trục giao thông tốc độ cao xuyên suốt đất nước.

Sơ bộ tổng mức đầu tư của dự án hơn 1,7 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 67 tỷ USD. Thời gian thực hiện được xác định trong giai đoạn 2025 – 2035.

Với quy mô chưa từng có, bài toán của đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam vì thế không dừng ở việc xây dựng tuyến đường. Việt Nam đồng thời phải chuẩn bị nhân lực, công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực công nghiệp để tiếp nhận, khai thác và bảo trì một hệ thống đường sắt hiện đại trong dài hạn.

Nếu các kế hoạch hiện tại được triển khai đúng tiến độ, giai đoạn từ nay đến năm 2035 sẽ không chỉ là quá trình hình thành một tuyến đường sắt mới mà còn là thời kỳ đặt nền móng cho hệ sinh thái đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam.