Dự án cao tốc Bảo Hà – Lai Châu dài khoảng 162km, tổng vốn dự kiến hơn 65.500 tỷ đồng đang được tỉnh Lai Châu thúc đẩy chuẩn bị đầu tư. Nếu được triển khai, tuyến đường được kỳ vọng tạo bước chuyển lớn về giao thông, logistics, du lịch và hoạt động biên mậu của khu vực Tây Bắc.
Tuyến cao tốc được kỳ vọng thay đổi diện mạo giao thông Lai Châu
Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu vừa đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ cùng các Bộ Xây dựng và Tài chính quan tâm, sớm xem xét chủ trương đầu tư tuyến cao tốc Bảo Hà – Lai Châu (CT.13).
Theo đề xuất, công trình này đã được xác định trong Quy hoạch mạng lưới đường bộ và Quy hoạch tỉnh Lai Châu thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Dự án đồng thời nằm trong danh mục các công trình, dự án quan trọng triển khai giai đoạn 2026-2030 thuộc Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Hiện Lai Châu chưa có tuyến cao tốc nào đi qua. Trong khi đó, kết nối giữa địa phương với Hà Nội và các tỉnh đồng bằng chủ yếu dựa vào Quốc lộ 279, Quốc lộ 32, Quốc lộ 4D và Quốc lộ 12. Đặc điểm địa hình nhiều đèo dốc, cộng thêm nguy cơ sạt lở vào mùa mưa bão, khiến việc lưu thông hàng hóa gặp không ít trở ngại, kéo theo chi phí logistics cao.
Trong bối cảnh Lai Châu đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030, việc hình thành một tuyến giao thông tốc độ cao được đánh giá có ý nghĩa quan trọng trong mở rộng không gian phát triển.
Đáng chú ý, CT.13 sẽ tạo kết nối trực tiếp tới cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng, khu vực giữ vai trò cửa ngõ giao thương giữa Việt Nam và tỉnh Vân Nam của Trung Quốc. Đây được kỳ vọng trở thành động lực thúc đẩy lưu chuyển nông sản, hàng hóa xuất khẩu, hoạt động biên mậu và dịch vụ logistics.
Không chỉ phục vụ vận tải, tuyến đường còn được kỳ vọng mở thêm dư địa cho công nghiệp, du lịch và khai thác các nguồn lực chiến lược của Lai Châu, trong đó có năng lượng tái tạo và khoáng sản.
Đặc biệt, địa phương đang sở hữu những mỏ đất hiếm quy mô lớn như Đông Pao và Nậm Xe. Việc cải thiện hạ tầng giao thông được kỳ vọng hỗ trợ quá trình khai thác nguồn tài nguyên này, qua đó góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và an ninh tài nguyên.
Cao tốc dài 162km, vốn đầu tư hơn 65.500 tỷ đồng
Theo phương án đang được đề xuất, cao tốc Bảo Hà – Lai Châu có tổng chiều dài khoảng 162km. Trong đó, đoạn qua tỉnh Lào Cai dài khoảng 49,5km, đi qua 8 xã; phần thuộc Lai Châu dài khoảng 112,5km, đi qua 12 xã, phường.
Điểm đầu tuyến kết nối với cao tốc Nội Bài – Lào Cai tại xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai. Điểm cuối nằm tại ranh giới quy hoạch khu vực cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng, xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu.
Công trình dự kiến được xây dựng với quy mô 4 làn xe, vận tốc thiết kế 80-100km/h. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 65.518 tỷ đồng, theo phương án sử dụng 100% vốn ngân sách Trung ương.
Trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn dự kiến gần 46.000 tỷ đồng. Phần kinh phí còn lại sẽ được chuyển tiếp và bố trí trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2031-2035.
Theo kế hoạch được đề xuất, chủ trương đầu tư dự án có thể được Quốc hội xem xét trong quý IV/2026. Nếu được thông qua, công trình dự kiến khởi công vào quý IV/2027 và hoàn thành, đưa vào khai thác trong năm 2031.
Lai Châu đã chuẩn bị hồ sơ, sẵn sàng bước vào giai đoạn mới
Dù còn nhiều hạn chế về nguồn lực tài chính, tỉnh Lai Châu đã chủ động triển khai các phần việc chuẩn bị đầu tư. Địa phương đã tạm ứng Quỹ dự trữ tài chính để giao nhiệm vụ lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và bố trí kinh phí phục vụ quá trình chuẩn bị dự án.
Lai Châu và Lào Cai cũng đã phối hợp khảo sát thực địa, trao đổi về hướng tuyến, quy mô, cơ quan chuẩn bị đầu tư cũng như phương án tổ chức thực hiện.
Đến nay, hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã hoàn thiện và được gửi tới các bộ, ngành Trung ương để lấy ý kiến. Tỉnh Lai Châu cho biết đã tiếp thu, giải trình các nội dung được góp ý nhằm tiếp tục hoàn thiện hồ sơ theo quy định.
Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu kiến nghị các cơ quan Trung ương sớm trình chủ trương đầu tư để Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dự kiến diễn ra vào tháng 10/2026.
Bộ Xây dựng đề nghị tính toán phương án đầu tư theo từng giai đoạn
Bên cạnh việc thống nhất về sự cần thiết cũng như quy mô đề xuất, Bộ Xây dựng lưu ý một số vấn đề liên quan đến hiệu quả và nguồn lực thực hiện dự án.
Theo báo cáo của Bộ Xây dựng tại văn bản số 12172 ngày 4/8/2026, nhu cầu vận tải trên đoạn từ trung tâm Lai Châu tới cửa khẩu Ma Lù Thàng được dự báo chưa cao. Đến năm 2050, lưu lượng dự kiến khoảng 8.502 PCU/ngày đêm, trong khi khu vực hiện đã có các tuyến đường hiện hữu.
Một vấn đề khác là suất chi phí đầu tư. Với tổng mức vốn dự kiến, bình quân mỗi km của dự án có chi phí xây dựng và thiết bị khoảng 300,75 tỷ đồng, cao hơn mức khoảng 190,5 tỷ đồng/km được Bộ Xây dựng công bố phổ biến đối với cao tốc xây mới có vận tốc thiết kế 100km/h.
Nguyên nhân chủ yếu được nhận định đến từ điều kiện địa hình phức tạp và khó khăn trong vận chuyển tại khu vực dự án. Bộ Xây dựng cho rằng việc tính toán cần bao quát đầy đủ các hạng mục cần thiết để bảo đảm tổng mức đầu tư phản ánh đúng chi phí thực tế.
Ở bước thiết kế tiếp theo, chủ đầu tư sẽ tiếp tục xác định khối lượng, đơn giá và định mức nhằm làm cơ sở cập nhật tổng vốn cũng như suất đầu tư.
Đáng chú ý, Bộ Xây dựng đề nghị nghiên cứu phương án phân kỳ đầu tư nhằm phù hợp hơn với khả năng cân đối nguồn lực.
Theo hướng này, giai đoạn trước mắt có thể ưu tiên đoạn Bảo Hà – trung tâm Lai Châu dài khoảng 120km. Phần từ trung tâm Lai Châu tới cửa khẩu Ma Lù Thàng sẽ được xem xét triển khai ở giai đoạn sau, khi nhu cầu vận tải tăng lên và nguồn lực cho phép.
Mở rộng không gian kinh tế từ miền núi tới cửa khẩu
Bộ Xây dựng cũng nhận định nhu cầu vận tải trong những năm đầu khai thác có thể chưa cao, trong khi quy mô vốn lớn và thời gian thu hồi kéo dài khiến dự án khó thu hút nhà đầu tư tư nhân.
Vì vậy, cơ quan này đồng thuận với đề xuất của UBND tỉnh Lai Châu về việc lựa chọn đầu tư công làm hình thức thực hiện. Sau khi công trình hoàn thành, phương án tổ chức thu phí để thu hồi vốn Nhà nước có thể được nghiên cứu theo quy định.
Trong giai đoạn tiếp theo, địa phương được đề nghị tiếp tục rà soát hiệu quả đầu tư, làm rõ phương pháp tính toán, nguồn dữ liệu, các giả định đầu vào cũng như cơ sở lượng hóa lợi ích kinh tế – xã hội.
Các giải pháp thiết kế cũng cần bảo đảm an toàn, ổn định lâu dài, phù hợp với điều kiện địa chất, địa hình và thủy văn, đồng thời tiết giảm chi phí. Đơn giá, định mức và các chính sách liên quan trong tổng mức đầu tư cũng cần được cập nhật theo thời điểm dự án được phê duyệt.
Nếu được triển khai theo kế hoạch, cao tốc Bảo Hà – Lai Châu không chỉ bổ sung một tuyến giao thông mới cho địa phương chưa có cao tốc mà còn có thể mở rộng hành lang kinh tế từ cao tốc Nội Bài – Lào Cai tới trung tâm Lai Châu và cửa khẩu Ma Lù Thàng.
Đây được xem là tiền đề để tăng khả năng kết nối vùng, giảm chi phí vận chuyển, thúc đẩy thương mại biên giới, du lịch và logistics, đồng thời tạo thêm điều kiện để Lai Châu khai thác các lợi thế về tài nguyên và vị trí địa kinh tế trong những năm tới.