Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra cơ hội tăng năng suất cho các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc, nhưng đồng thời cũng tạo ra tâm lý bất an trong lực lượng lao động. Khi AI ngày càng đảm nhiệm nhiều công việc chuyên môn, câu hỏi lớn không còn là “nhân viên làm việc hiệu quả đến đâu”, mà là “công việc đó còn cần con người hay không”.
Tin đồn cắt giảm nhân sự phản ánh nỗi lo lan rộng
Cuối tháng 5, mạng xã hội Trung Quốc xuất hiện nhiều thông tin cho rằng nền tảng giao đồ ăn Meituan chuẩn bị cắt giảm khoảng một nửa nhân sự tại bộ phận sản phẩm. Dù doanh nghiệp nhanh chóng bác bỏ thông tin này, sự việc vẫn làm dấy lên tâm lý lo lắng trong giới công nghệ.
Theo nhiều chuyên gia, điều khiến người lao động lo ngại không chỉ là khả năng bị sa thải mà còn là hình thức “youhua” – thuật ngữ vốn được dùng để chỉ các đợt tinh giản nhân sự dưới tên gọi như “tái cơ cấu” hay “tối ưu tổ chức”. Trong kỷ nguyên AI, khái niệm này đang mang một ý nghĩa mới: thay vì đánh giá hiệu quả làm việc của nhân viên, doanh nghiệp bắt đầu cân nhắc liệu AI có thể thay thế vị trí đó hay không.
AI đang thay đổi cách vận hành của các tập đoàn công nghệ
Nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn tại Trung Quốc như Baidu, Xiaomi, Tencent, Alibaba hay ByteDance đều đẩy mạnh ứng dụng các tác nhân AI (AI Agent) vào hoạt động vận hành.
Khác với chatbot truyền thống chỉ hỗ trợ trả lời câu hỏi, các AI Agent hiện có thể lập trình, phân tích dữ liệu, nghiên cứu thị trường, xử lý tài liệu pháp lý và thực hiện nhiều quy trình kinh doanh phức tạp với mức độ tự động hóa cao.
Xu hướng này phù hợp với dự báo trước đó của CEO Anthropic Dario Amodei khi cho rằng AI Agent có thể thay thế tới một nửa số công việc văn phòng cấp cơ bản trong vài năm tới. Thực tế, Anthropic cho biết hơn 80% lượng mã nguồn mới của công ty hiện đã được tạo ra bằng AI.
Lập trình viên trở thành nhóm chịu tác động đầu tiên
Những người từng được xem là “xương sống” của ngành công nghệ giờ lại nằm trong nhóm chịu ảnh hưởng rõ nét nhất.
Nhiều lập trình viên tại Trung Quốc cho biết phần lớn công việc viết mã hiện đã được AI đảm nhiệm. Vai trò của kỹ sư phần mềm dần chuyển sang thiết kế kiến trúc hệ thống, giám sát chất lượng và kiểm tra kết quả thay vì trực tiếp lập trình như trước.
Lãnh đạo Tencent cũng xác nhận phần lớn mã nguồn mới của tập đoàn trong năm nay được AI tạo ra, trong khi đội ngũ kỹ sư chủ yếu tập trung vào kiểm thử, tối ưu và hoạch định giải pháp.
Sự thay đổi này khiến tiêu chuẩn tuyển dụng ngày càng cao. Theo các chuyên gia nhân sự, doanh nghiệp hiện ưu tiên những lập trình viên có kỹ năng toàn diện, có khả năng phối hợp hiệu quả với AI thay vì chỉ thành thạo một lĩnh vực chuyên môn hẹp.
Bên cạnh đó, hàng loạt nền tảng AI lập trình như Kimi Work của Moonshot AI, WorkBuddy của Tencent, Coze của ByteDance hay QoderWork CN của Alibaba đang góp phần thu hẹp khoảng cách giữa nhiều vị trí công việc. Một nhân viên giờ có thể đảm nhận khối lượng công việc mà trước đây cần đến cả một nhóm chuyên gia.
Người trẻ đối mặt áp lực lớn hơn trên thị trường lao động
Các chuyên gia kinh tế nhận định AI đang tạo ra những tác động không đồng đều đối với lực lượng lao động.
Theo nhà kinh tế Cai Fang thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc, nhóm lao động trung niên với nhiều kinh nghiệm đang có lợi thế hơn, trong khi người trẻ mới tốt nghiệp và lao động lớn tuổi phải đối mặt với nguy cơ mất việc cao hơn.
Số liệu mới nhất của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc cho thấy tỷ lệ thất nghiệp của nhóm từ 16 đến 24 tuổi vẫn ở mức cao, đạt 15,6% trong tháng 5. Áp lực dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng khi khoảng 12,7 triệu sinh viên đại học chuẩn bị gia nhập thị trường lao động trong năm nay.
AI có thực sự là nguyên nhân của các đợt sa thải?
Không ít chuyên gia cho rằng AI đang trở thành “vật tế thần” cho các kế hoạch cắt giảm nhân sự.
Theo một số kỹ sư phần mềm, các tập đoàn công nghệ Trung Quốc đã tuyển dụng với quy mô rất lớn trong nhiều năm qua. Khi tốc độ tăng trưởng chậm lại, AI trở thành lý do thuận tiện để doanh nghiệp tiến hành tinh giản lực lượng lao động.
Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình từ nhiều lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ quốc tế.
CEO Nvidia Jensen Huang cho rằng việc quy toàn bộ nguyên nhân sa thải cho AI là cách nhìn quá đơn giản, bởi thị trường còn chịu tác động từ tình trạng tuyển dụng quá mức trước đây cũng như chi phí đầu tư rất lớn cho hạ tầng AI.
Trong khi đó, CEO OpenAI Sam Altman nhận định AI đôi khi chỉ là cái cớ để doanh nghiệp hợp lý hóa các quyết định cắt giảm nhân sự. Theo ông, nhiều công ty ứng dụng AI mạnh nhất hiện nay thực tế vẫn đang tuyển dụng với quy mô lớn.
Xu hướng mới: Giảm nhân sự phổ thông, tăng tuyển dụng nhân lực AI
Thực tế cho thấy các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc không hoàn toàn dừng tuyển dụng mà đang thay đổi cơ cấu nhân sự.
Meituan tiếp tục tìm kiếm chuyên gia trong các lĩnh vực như mô hình ngôn ngữ lớn, AI Agent, robot, hạ tầng AI và máy bay không người lái thông qua các chương trình tuyển dụng dành cho sinh viên xuất sắc.
Trong khi đó, JD.com lựa chọn hướng đào tạo lại lực lượng lao động hiện hữu để thích ứng với hệ thống logistics tự động, thay vì chỉ tuyển mới.
Theo các chuyên gia kinh tế, tác động lớn nhất của AI sẽ diễn ra trong dài hạn khi công nghệ này làm thay đổi cấu trúc việc làm, mức thu nhập và yêu cầu kỹ năng của thị trường lao động. Những người thành thạo AI sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ rệt, còn các vị trí mang tính lặp lại sẽ ngày càng chịu sức ép từ tự động hóa.
Dù vậy, với nhiều nhân viên đang làm việc trong ngành công nghệ Trung Quốc, nỗi lo lớn nhất hiện nay không phải AI mạnh đến đâu, mà là liệu doanh nghiệp của họ có bất ngờ triển khai một đợt “tối ưu hóa” nhân sự trong thời gian tới hay không.