Đề xuất sửa Luật Kiến trúc: Đẩy mạnh phân cấp nhưng vẫn siết quản lý, bảo tồn bản sắc và nâng cao vai trò cộng đồng

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc tiếp tục nhận được nhiều ý kiến đóng góp tại Quốc hội. Các đại biểu thống nhất về sự cần thiết phải hoàn thiện khung pháp lý theo hướng tăng cường phân cấp, cải cách thủ tục và chuyển đổi số, đồng thời bảo đảm quản lý kiến trúc hiệu quả, gìn giữ bản sắc văn hóa và phát huy quyền tham gia của cộng đồng.

Hoàn thiện hành lang pháp lý phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Chiều 6/8, tại phiên thảo luận của Tổ 16 gồm các đoàn đại biểu Quốc hội Cao Bằng, Tuyên Quang và Đắk Lắk, nhiều ý kiến tập trung góp ý đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Theo các đại biểu, việc sửa đổi luật là cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tăng cường phân cấp, phân quyền, thúc đẩy chuyển đổi số và tạo cơ sở pháp lý cho công tác bảo tồn, phát huy bản sắc kiến trúc của từng địa phương.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu, làm rõ thêm ý kiến đại biểu nêu.

Cần làm rõ tiêu chí bảo tồn bản sắc kiến trúc

Đại biểu Y Bhen Kđoh (đoàn Đắk Lắk) cho rằng quy định trong dự thảo mới đề cập đến tổ chức không gian, hình thức kiến trúc, kỹ thuật xây dựng và cảnh quan nhưng chưa phản ánh đầy đủ những yếu tố như tri thức bản địa, phong tục, tập quán và không gian sinh sống đặc trưng của cộng đồng các dân tộc.

Theo đại biểu, tại khu vực Tây Nguyên, bản sắc kiến trúc không chỉ được thể hiện qua hình thức công trình mà còn gắn liền với cấu trúc buôn làng, bến nước, không gian sinh hoạt cộng đồng, cảnh quan tự nhiên, lễ hội và sinh kế của người dân.

Từ thực tiễn đó, đại biểu kiến nghị giao UBND cấp tỉnh xây dựng bộ tiêu chí và khung hướng dẫn chung về bản sắc kiến trúc để các địa phương cụ thể hóa phù hợp với điều kiện thực tế. Đồng thời, quá trình xây dựng quy chế cần lấy ý kiến thực chất từ cộng đồng dân cư chịu tác động trực tiếp.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng: Phân định rõ phạm vi quản lý giữa Luật Kiến trúc và Luật Di sản văn hóa

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết dự thảo luật đã xử lý tình trạng chồng chéo giữa Luật Kiến trúc và Luật Di sản văn hóa theo hướng phân định rõ đối tượng quản lý.

Theo đó, các công trình đã được xếp hạng hoặc kiểm kê là di tích sẽ tiếp tục thực hiện theo Luật Di sản văn hóa. Trong khi đó, Luật Kiến trúc chỉ điều chỉnh các nội dung liên quan đến không gian, khối tích, hình ảnh kiến trúc và cảnh quan.

Đối với các khu vực bảo vệ, vùng đệm hay nơi có yếu tố văn hóa truyền thống, dự thảo không can thiệp vào việc tu bổ di tích mà tập trung kiểm soát chiều cao, mật độ xây dựng, màu sắc, mặt đứng công trình thông qua quy hoạch và quy chế quản lý kiến trúc, với sự tham gia của cơ quan quản lý văn hóa, chuyên gia, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư.

Đại biểu Y Bhen Kđoh (đoàn Đắk Lắk) phát biểu thảo luận.

Thu hẹp phạm vi bắt buộc thi tuyển phương án kiến trúc

Liên quan đến quy định thi tuyển phương án kiến trúc, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết dự thảo luật đã cắt giảm đáng kể các trường hợp bắt buộc nhằm đơn giản hóa thủ tục nhưng vẫn bảo đảm chất lượng công trình.

Theo dự thảo, chỉ các công trình công cộng sử dụng vốn đầu tư công có cấp đặc biệt, mang tính biểu tượng về văn hóa, lịch sử hoặc tạo điểm nhấn cho đô thị mới phải tổ chức tuyển chọn phương án kiến trúc trước khi lập dự án.

Đối với các dự án không sử dụng vốn đầu tư công nhưng thuộc nhóm công trình đặc biệt, quyền quyết định tổ chức thi tuyển hay tuyển chọn phương án sẽ do chủ đầu tư hoặc người quyết định đầu tư xem xét. Tuy nhiên, toàn bộ quá trình vẫn phải thông qua hội đồng chuyên môn và tuân thủ đầy đủ các quy định về quy hoạch, thiết kế đô thị cũng như quy chế quản lý kiến trúc.

Không bắt buộc mọi xã, phường phải lập quy chế quản lý riêng

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là quy định về phân cấp trong xây dựng và ban hành quy chế quản lý kiến trúc.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, dự thảo luật được xây dựng theo hướng linh hoạt, không yêu cầu tất cả xã, phường đều phải lập hồ sơ quy chế riêng cho toàn bộ địa bàn.

Đối với khu vực đô thị, công tác này sẽ do UBND cấp tỉnh giao Sở Xây dựng chủ trì thực hiện. Trong khi đó, ở khu vực nông thôn chỉ những xã có đặc thù hoặc định hướng phát triển lên đô thị mới cần xây dựng quy chế riêng; các địa bàn còn lại sẽ tích hợp nội dung quản lý kiến trúc vào đồ án quy hoạch chung của xã và quy hoạch chung cấp tỉnh.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh việc xây dựng quy chế phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, bản sắc địa phương và lấy ý kiến rộng rãi của các tổ chức, cá nhân liên quan trước khi ban hành.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh (đoàn Cao Bằng) tham gia thảo luận Tổ 16 chiều ngày 6/8.

Kiến nghị quy định rõ điều kiện phân cấp và tăng cường hậu kiểm

Thảo luận tại Tổ đại biểu TP.HCM, đại biểu Nguyễn Hải Long đề xuất ba nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý kiến trúc ở cấp xã, gồm bảo đảm nguồn nhân lực, sớm ban hành quy chế và hướng dẫn thực hiện, đồng thời phân định rõ trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã.

Đối với quy định cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc, đại biểu đồng tình với việc đơn giản hóa thủ tục nhưng cho rằng cần bổ sung cơ chế hậu kiểm, nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp và quy định rõ tiêu chí chuyên môn để bảo đảm chất lượng hoạt động hành nghề.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Văn Huy (đoàn Hưng Yên) đề nghị tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí về điều kiện phân cấp, bởi quy định hiện nay còn mang tính định tính và có thể dẫn đến cách áp dụng không thống nhất giữa các địa phương.

Đề cao vai trò của cộng đồng trong phát triển kiến trúc

Bên cạnh các vấn đề về quản lý, nhiều đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình xây dựng và bảo tồn kiến trúc.

Đại biểu Lý Minh Đức (đoàn TP Cần Thơ) đề nghị bổ sung quy định cụ thể về bảo vệ giá trị kiến trúc truyền thống của các cơ sở tôn giáo và lấy ý kiến các tổ chức tôn giáo, chuyên gia văn hóa khi xây dựng quy chế đối với khu vực có công trình tín ngưỡng.

Cùng quan điểm, các đại biểu Vũ Minh Đạo (đoàn Lai Châu) và Võ Ngọc Thanh Trúc (đoàn TP.HCM) cho rằng cần quy định rõ hơn cơ sở xác định bản sắc kiến trúc địa phương, đồng thời mở rộng quyền tham gia của người dân để tránh việc triển khai mang tính cảm tính và bảo đảm các quyết định về kiến trúc gắn với đời sống cộng đồng.