Trong bối cảnh các hành vi đăng ký nhãn hiệu nhằm chiếm dụng quyền sở hữu của doanh nghiệp nước ngoài ngày càng xuất hiện nhiều, một quyết định mới của Cục Sở hữu trí tuệ đang mở ra hướng bảo vệ hiệu quả hơn cho các chủ thể quyền. Đáng chú ý, quyền tác giả đã trở thành căn cứ pháp lý quan trọng để từ chối một đơn đăng ký nhãn hiệu sao chép logo của thương hiệu Maurten, dù doanh nghiệp này chưa từng đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam.
Vụ việc được giới chuyên gia đánh giá là một dấu mốc đáng chú ý trong thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ, phản ánh cách tiếp cận ngày càng linh hoạt và phù hợp với thông lệ quốc tế trong việc ngăn chặn các hành vi đăng ký nhãn hiệu thiếu thiện chí.
Quyền tác giả tạo “lá chắn” cho thương hiệu nước ngoài
Maurten là thương hiệu dinh dưỡng thể thao đến từ Thụy Điển, nổi tiếng với công nghệ hydrogel hỗ trợ vận động viên sức bền bổ sung năng lượng hiệu quả. Logo của doanh nghiệp được thiết kế theo phong cách tối giản với hai gam màu đen – trắng và đã trở thành dấu hiệu nhận diện quen thuộc trên thị trường quốc tế.
Năm 2023, một cá nhân tại Việt Nam nộp đơn đăng ký nhãn hiệu có thiết kế trùng khớp với logo của Maurten. Đây là hình thức thường được gọi là “chiếm dụng nhãn hiệu” (trademark squatting), khi một chủ thể nhanh chóng đăng ký bảo hộ đối với dấu hiệu vốn thuộc về thương hiệu nước ngoài trước khi chủ sở hữu thực sự thực hiện thủ tục bảo hộ tại Việt Nam.
Điểm đặc biệt của vụ việc là tại thời điểm phát sinh tranh chấp, Maurten chưa có đăng ký nhãn hiệu, cũng chưa có hoạt động kinh doanh đáng kể tại thị trường Việt Nam. Điều này khiến các căn cứ truyền thống liên quan đến quyền đối với nhãn hiệu hoặc danh tiếng thương mại chưa đủ sức thuyết phục.
Trước tình huống đó, đại diện thương hiệu Maurten cùng đơn vị tư vấn pháp lý đã lựa chọn chiến lược khác: sử dụng quyền tác giả đối với thiết kế logo làm nền tảng chính để phản đối đơn đăng ký.
Quy định mới của Luật Sở hữu trí tuệ phát huy hiệu quả
Ngày 24/9/2024, đơn phản đối được gửi tới Cục Sở hữu trí tuệ với ba nhóm lập luận chính gồm:
- Nhãn hiệu đăng ký có khả năng gây nhầm lẫn với logo của Maurten;
- Dấu hiệu đăng ký xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng;
- Đơn đăng ký được nộp với động cơ không trung thực (bad faith).
Trong đó, căn cứ quan trọng nhất dựa trên khoản 7 Điều 73 Luật Sở hữu trí tuệ sau khi được sửa đổi năm 2022. Quy định này xác định rõ những dấu hiệu sao chép tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả mà chưa được chủ sở hữu cho phép sẽ không đủ điều kiện được bảo hộ dưới danh nghĩa nhãn hiệu.
Hồ sơ phản đối đã cung cấp các tài liệu đối chiếu trực tiếp giữa hai logo, chứng minh sự trùng lặp về bố cục, đường nét, hình khối cũng như tổng thể thiết kế. Đồng thời, bên phản đối cũng chứng minh logo của Maurten đáp ứng đầy đủ điều kiện được bảo hộ với tư cách là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng theo quy định pháp luật.
Sau khoảng 17 tháng xem xét, tháng 3/2026, Cục Sở hữu trí tuệ ban hành Thông báo số 30919/SHTT-NH, chấp nhận lập luận về quyền tác giả và từ chối cấp văn bằng bảo hộ đối với đơn đăng ký nhãn hiệu nói trên.
Mở rộng cơ hội bảo vệ tài sản trí tuệ cho doanh nghiệp
Theo các chuyên gia sở hữu trí tuệ, quyết định này mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một vụ việc cụ thể. Thực tiễn cho thấy quyền tác giả hoàn toàn có thể trở thành công cụ pháp lý hiệu quả để bảo vệ logo, biểu tượng và các yếu tố thiết kế sáng tạo ngay cả khi chủ sở hữu chưa đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam.
Đây được xem là tín hiệu tích cực đối với nhiều doanh nghiệp quốc tế đang trong quá trình mở rộng thị trường, bởi họ không nhất thiết phải chứng minh đã sử dụng nhãn hiệu tại Việt Nam hoặc phải có giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả mới có thể bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Đồng thời, vụ việc cũng cho thấy hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam đang ngày càng tăng cường xử lý các hành vi đăng ký nhãn hiệu thiếu thiện chí, góp phần tạo lập môi trường cạnh tranh minh bạch và lành mạnh hơn.
Chủ động giám sát để ngăn chặn hành vi chiếm dụng
Từ thực tiễn trên, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp, đặc biệt là các thương hiệu nước ngoài chưa hiện diện tại Việt Nam, cần xây dựng cơ chế theo dõi thường xuyên các đơn đăng ký nhãn hiệu mới nhằm phát hiện sớm các trường hợp sao chép hoặc chiếm dụng.
Đáng lưu ý, kể từ ngày 1/4/2026, thời hạn nộp ý kiến phản đối đơn đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam đã được rút xuống còn ba tháng kể từ ngày đơn được công bố. Điều này đồng nghĩa với việc các chủ thể quyền cần chủ động hơn trong công tác giám sát và phản ứng pháp lý nếu muốn bảo vệ tài sản trí tuệ của mình.
Song song với đó, việc chuẩn bị đầy đủ chứng cứ về quyền tác giả, tài liệu đối chiếu trực quan giữa các dấu hiệu và các bằng chứng thể hiện động cơ đăng ký không thiện chí sẽ góp phần nâng cao khả năng thành công trong quá trình phản đối.
Giới chuyên môn cũng cho rằng, mặc dù quyền tác giả đã chứng minh được hiệu quả trong vụ việc của Maurten, doanh nghiệp vẫn nên kết hợp đồng thời nhiều căn cứ pháp lý như quyền tác giả, quyền đối với nhãn hiệu nổi tiếng và các dấu hiệu thể hiện hành vi nộp đơn không trung thực để xây dựng cơ chế bảo vệ toàn diện hơn đối với tài sản trí tuệ của mình trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.