Bộ Xây dựng vừa có văn bản góp ý Dự thảo Đề án thí điểm phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm tại ba lưu vực sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ – Đáy và Ngũ Huyện Khê. Bộ đề xuất hoàn thiện mục tiêu, cơ chế thực hiện, đồng thời nhấn mạnh việc kiểm soát nguồn thải, đồng bộ hạ tầng thoát nước và tăng cường phối hợp liên ngành để nâng cao hiệu quả phục hồi các dòng sông ô nhiễm.
Hoàn thiện mục tiêu, bảo đảm đồng bộ với quy hoạch
Theo Bộ Xây dựng, để bảo đảm tính khả thi, đề án cần xác định rõ mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể, phạm vi thực hiện, đối tượng, thời gian và các nội dung thí điểm. Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá với các chỉ số định lượng, mốc thời gian và nguồn dữ liệu kiểm chứng nhằm làm cơ sở đánh giá hiệu quả và xem xét nhân rộng mô hình sau giai đoạn thí điểm.
Bộ cũng đề nghị rà soát toàn bộ nhiệm vụ, dự án trong đề án nhằm tránh chồng chéo với các quy hoạch, chương trình, đề án và dự án đầu tư đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt hoặc đang triển khai.
Về cơ sở pháp lý, Bộ Xây dựng kiến nghị cập nhật đầy đủ các quy định liên quan đến tài nguyên nước, bảo vệ môi trường, quy hoạch, đầu tư công, xây dựng, quy hoạch đô thị – nông thôn, thoát nước và xử lý nước thải. Đồng thời, cần làm rõ căn cứ đối với mục tiêu nâng tỷ lệ thu gom, xử lý và tái sử dụng nước thải trên các lưu vực sông lên mức 65-70% để đề xuất giải pháp phù hợp.
Đáng chú ý, Bộ đề nghị đối chiếu nội dung đề án với các quy hoạch quan trọng đã được phê duyệt như Quy hoạch Thủ đô Hà Nội giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050; Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn 2065; Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm; Quy hoạch tài nguyên nước; Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Hồng – Thái Bình cùng các quy hoạch chuyên ngành về phát triển đô thị, thoát nước và xử lý nước thải.
Việc rà soát này nhằm bảo đảm mục tiêu phục hồi nguồn nước gắn với định hướng phát triển đô thị, hạ tầng kỹ thuật và khai thác hiệu quả không gian ven sông trong dài hạn.
Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai trên cả nước, Bộ Xây dựng cũng đề nghị cập nhật tên cơ quan, địa bàn quản lý, thẩm quyền và trách nhiệm thực hiện cho phù hợp. Trường hợp phát sinh yêu cầu điều chỉnh quy hoạch, việc triển khai phải tuân thủ đúng các quy định của pháp luật hiện hành.
Ưu tiên kiểm soát nguồn thải để ngăn tái ô nhiễm
Đối với các giải pháp thực hiện, Bộ Xây dựng nhấn mạnh việc phục hồi nguồn nước phải được triển khai đồng bộ với đầu tư và quản lý hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị, đặc biệt là hệ thống thoát nước, thu gom và xử lý nước thải.
Theo đó, ưu tiên hàng đầu là kiểm soát các nguồn xả thải từ khu đô thị, làng nghề và cụm công nghiệp; bảo đảm nước thải được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn trước hoặc đồng thời với việc bổ cập nước, nạo vét lòng sông và khơi thông dòng chảy nhằm hạn chế nguy cơ tái ô nhiễm.
Bộ cũng đề nghị rà soát danh mục các dự án trong đề án để bảo đảm phù hợp với quy hoạch cấp tỉnh, chương trình phát triển đô thị, kế hoạch đầu tư công trung hạn và các chương trình mục tiêu của địa phương. Đồng thời, cần làm rõ phương án phân kỳ đầu tư, cơ cấu nguồn vốn, cơ chế quản lý, vận hành, duy tu, bảo trì công trình sau đầu tư cũng như trách nhiệm của các đơn vị tiếp nhận và vận hành.
Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng kiến nghị nghiên cứu lộ trình áp dụng giá dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải theo đúng quy định pháp luật, đồng thời xây dựng cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa nhằm tạo nguồn tài chính bền vững cho công tác vận hành, bảo trì và tái đầu tư hệ thống sau khi hoàn thành.
Tăng cường giám sát, đánh giá hiệu quả đầu tư
Để nâng cao hiệu quả triển khai, Bộ Xây dựng đề xuất phân công rõ trách nhiệm của các bộ, ngành và UBND các tỉnh theo từng nhóm nhiệm vụ; đồng thời bổ sung cơ chế theo dõi, giám sát và đánh giá với hệ thống chỉ tiêu, nguồn dữ liệu và chế độ báo cáo cụ thể.
Về hiệu quả đầu tư, Bộ kiến nghị làm rõ căn cứ xác định tổng mức đầu tư, cơ cấu nguồn vốn cũng như hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường và tài chính của từng nhóm dự án. Những số liệu đưa vào đề án cần có cơ sở kiểm chứng rõ ràng.
Ngoài ra, đề án cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả môi trường như tỷ lệ nước thải được thu gom và xử lý đạt quy chuẩn, mức giảm tải các chất ô nhiễm, chiều dài dòng sông được cải thiện chất lượng nước, số lượng người dân được hưởng lợi, tỷ lệ tái sử dụng nước sau xử lý, khả năng duy trì dòng chảy tối thiểu và mức huy động nguồn lực ngoài ngân sách.
Bộ Xây dựng cũng đề nghị bổ sung đánh giá đầy đủ các rủi ro có thể phát sinh trong quá trình triển khai như chậm hoàn thiện thủ tục pháp lý, thiếu vốn, chậm giải phóng mặt bằng, chồng chéo trách nhiệm giữa các cơ quan, công nghệ xử lý không phù hợp, thiếu kinh phí vận hành hoặc nguy cơ tái ô nhiễm nguồn nước.
Trên cơ sở các góp ý, Bộ Xây dựng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo đề án; bổ sung cơ chế phối hợp liên ngành, liên tỉnh, quy định rõ trách nhiệm của từng đơn vị, đồng thời xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát, cập nhật dữ liệu và xử lý các trường hợp chậm tiến độ hoặc không đạt mục tiêu, góp phần nâng cao hiệu quả phục hồi các lưu vực sông ô nhiễm và phát triển bền vững hệ thống hạ tầng đô thị.