Không chỉ là cây cầu huyết mạch kết nối các khu vực phía Nam TP.HCM, cầu Chữ Y còn là một biểu tượng lịch sử gắn liền với những trận chiến ác liệt trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Gần 60 năm trôi qua, nơi đây vẫn lưu giữ những ký ức không thể phai mờ về một thời khói lửa và sự hy sinh của biết bao cán bộ, chiến sĩ, người dân Sài Gòn.
Cây cầu biểu tượng giữa lòng Sài Gòn
Giữa dòng xe tấp nập mỗi ngày của TP.HCM, ít ai biết rằng cầu Chữ Y từng là một trong những mặt trận quan trọng và khốc liệt nhất trong chiến dịch Xuân Mậu Thân 1968.
Nằm ở cửa ngõ phía Nam thành phố, cầu Chữ Y bắc qua kênh Bến Nghé và kênh Tẻ, kết nối khu vực Chợ Quán, Phú Định và Chánh Hưng. Với vị trí chiến lược kiểm soát cả đường bộ lẫn đường thủy, cây cầu từ lâu được xem là điểm phòng thủ quan trọng của Sài Gòn trước đây.
Được thiết kế từ năm 1937 và hoàn thành sau ba năm thi công bởi Công ty Công xưởng và Công trình công chính của Pháp, cầu có kết cấu ba nhánh đặc trưng tạo thành hình chữ Y, nối liền các tuyến đường Nguyễn Biểu, Nguyễn Thị Tần và Hưng Phú. Đến nay, đây vẫn là một trong những công trình giao thông mang dấu ấn kiến trúc và lịch sử đặc biệt của TP.HCM.
Mặt trận khốc liệt trong chiến dịch Mậu Thân 1968
Theo các tài liệu lịch sử, đêm 30 rạng sáng 31/1/1968, trong đợt 1 của Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, quân và dân ta đã làm chủ cầu Chữ Y, mở đường cho Tiểu đoàn 6 Bình Tân tiến vào nội đô Sài Gòn.
Đến đợt 2 của chiến dịch, từ ngày 6 đến 12/5/1968, lực lượng dân quân, du kích địa phương phối hợp cùng Tiểu đoàn 1 Long An tiếp tục tiến công và giành quyền kiểm soát cây cầu.
Để ngăn chặn bước tiến của lực lượng cách mạng, đối phương huy động hàng nghìn binh lính cùng xe tăng, xe bọc thép và máy bay chiến đấu yểm trợ. Trận chiến diễn ra vô cùng ác liệt. Theo các tư liệu lịch sử, quân ta đã tiêu diệt khoảng 500 binh lính đối phương, phá hủy 10 xe tăng, xe bọc thép và bắn rơi 2 máy bay chiến đấu.
Những ngày sau đó, khu vực cầu Chữ Y chìm trong khói lửa. Hỏa lực được sử dụng liên tục khiến nhiều dãy nhà ven kênh bị san phẳng. Mỗi con hẻm, mỗi căn nhà hay bờ kênh đều trở thành chiến hào, nơi diễn ra những cuộc giằng co quyết liệt giữa hai bên.
Ký ức vẫn còn trong lòng người dân Sài Gòn
Sau gần sáu thập kỷ, những dấu tích vật chất của chiến tranh đã dần phai mờ theo thời gian. Tuy nhiên, trong ký ức của nhiều người dân sinh sống quanh khu vực cầu Chữ Y, những ngày tháng ấy vẫn còn nguyên vẹn.
Bà Trần Thị Thịnh (73 tuổi, phường Chánh Hưng), người đã gắn bó với khu vực này từ thời chiến, vẫn nhớ rõ những ngày giao tranh dữ dội.
“Dù khi đó còn nhỏ, nhưng mùa xuân năm Mậu Thân là ký ức tôi không bao giờ quên. Quân ta và địch chiến đấu nhiều ngày ngay trên cây cầu này, thương vong của cả hai bên đều rất lớn”, bà xúc động chia sẻ.
Những câu chuyện ấy tiếp tục được các thế hệ cư dân truyền lại như một phần ký ức của vùng đất từng là chiến trường khốc liệt ngay giữa lòng Sài Gòn.
Chứng nhân lịch sử giữa thành phố hiện đại
Trải qua nhiều lần sửa chữa, mở rộng để đáp ứng nhu cầu giao thông ngày càng tăng, cầu Chữ Y hôm nay đã khoác lên mình diện mạo mới, trở thành tuyến giao thông quan trọng của TP.HCM.
Dẫu vậy, đối với nhiều người dân Sài Gòn, cây cầu không chỉ đơn thuần là công trình kết nối đôi bờ mà còn là biểu tượng của tinh thần kiên cường và những năm tháng lịch sử hào hùng của dân tộc.
Mới đây, công tác tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ tiếp tục mang đến những dấu mốc ý nghĩa khi Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM phát hiện nhiều hài cốt liệt sĩ tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng, trước đây là Nghĩa trang Đô Thành. Trong số đó, cơ quan chức năng đã xác định được danh tính liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, người hy sinh trong Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 tại mặt trận cầu Chữ Y.
Sự kiện không chỉ góp phần làm sáng tỏ thêm những trang sử của chiến dịch Mậu Thân mà còn thể hiện sự tri ân sâu sắc đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Biểu tượng kết nối quá khứ và hiện tại
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, khu vực từng là chiến trường khốc liệt nay đã trở thành đô thị sầm uất với những tuyến đường rộng mở, khu dân cư hiện đại và dòng xe nối dài không ngừng.
Giữa nhịp sống năng động của TP.HCM, cầu Chữ Y vẫn lặng lẽ làm nhiệm vụ kết nối đôi bờ, đồng thời trở thành cầu nối giữa hiện tại và quá khứ. Không chỉ là biểu tượng quen thuộc của người Sài Gòn, cây cầu còn nhắc nhớ về một giai đoạn lịch sử đầy mất mát nhưng cũng rất đỗi hào hùng, góp phần tạo nên những trang sử vẻ vang của dân tộc Việt Nam.